Η Νέα Οικονομία του Αγρινίου

Η Νέα αρχιτεκτονική της αυτοδιοίκησης και της αποκεντρωμένης διοίκησης «Καλλικράτης» δημιουργεί νέους μεγαλύτερους δήμους , αιρετή δευτεροβάθμια περιφερειακή αυτοδιοίκηση καθώς και επτά γενικές διοικήσεις σε όλη τη χώρα. Αλλάζει τα δεδομένα στον αυτοδιοικητικό χάρτη της Ελλάδας και κατ επέκταση στον νομό Αιτωλοακαρνανίας και την περιοχή του Αγρινίου. «Το παλιό πεθαίνει, αλλά το νέο δεν έχει ακόμα γεννηθεί», γιατί αυτή η μεγάλη θεσμική αλλαγή απαιτεί για την ουσιαστική λειτουργία της ένα καινούργιο πολιτικό προσωπικό που θα αντιληφθεί πλήρως το εγχείρημα της αναπτυξιακής διάστασης των νέων δήμων καθώς και της αστικής διακυβέρνησης με ανοιχτές, συνεργατικές και συμμετοχικές διαδικασίες αποτελεσματικής σύνθεσης συμφερόντων.

Το Αγρίνιο από πόλη παροχής υπηρεσίας στην ύπαιθρο να γίνει εξαγωγική πόλη με νέα παραγωγική βάση

Το Αγρίνιο από μια Αγροτούπολη, τα τελευταία τριάντα χρόνια έχει μετατραπεί σε μια Πόλη Αγορά που παρέχει υπηρεσίες στην ευρύτερη ενδοχώρα της. Από μια πόλη καπνεμπορικό κέντρο με τοπικές βιομηχανίες επεξεργασίας του καπνού που απασχόλησαν σημαντικό εργατικό δυναμικό, μετασχηματίστηκε σε μια πόλη εμπορική που παρέχει εκπαιδευτικές , ψυχαγωγικές , διοικητικές και άλλες υπηρεσίες στην ύπαιθρο. Έτσι από μια πόλη με εξαγωγική παραγωγική βάση που προσέλκυε εισοδήματα στην περιοχή από το εμπόριο του καπνού μεταλλάχτηκε σε μια πόλη που απομυζά δημογραφικά και εισοδηματικά την ύπαιθρο –ενδοχώρα χωρίς να της παρέχει αναπτυξιακή δυναμική ως η ηγέτιδα δύναμη του νομού, ως πρωτεύουσα πόλη. Οι άνθρωποι που μετακινήθηκαν από το χωριό στην πόλη βρήκαν φθηνή κατοικία αλλά όχι και απασχόληση, βρήκαν ποιότητα ζωής αλλά όχι και ευκαιρίες για επιχειρηματική δράση. Χρειάζεται να αναζητήσουμε την σύγχρονη ταυτότητα της πόλης. Ο νέος δήμος Αγρινίου με τους δέκα πρώην δήμους που συνενώνονται και με πληθυσμό που αγγίζει τους 97.000 κατοίκους παρέχει το κατάλληλο διοικητικό, χωροταξικό και οικονομικό πλαίσιο αυτής της Νέας Στόχευσης. Οι πόλεις είναι οι ζωντανοί οργανισμοί που έχουν την δυνατότητα της αυτοανανέωσης και με αυτόν τον τρόπο κατακτούν την επικράτεια του Μέλλοντος. Σήμερα είναι ανάγκη για την αυτοσυντήρηση της πόλης αλλά και για την δημιουργία μια νέας αστικής οικονομίας να μετατρέψουμε το Αγρίνιο σε μια Πόλη Ευκαιρία, σε έναν Περιφερειακό Πόλο Ανάπτυξης. Για να περάσουμε από τον αναχρονισμό σε μια Νεα Εποχή και από την παράδοση στην νεωτερικότητα, χρειαζόμαστε μια νέα αφήγηση μεγάλων οριζόντων, μια νέα τοπική αυτοπεποίθηση, με την κινητοποίηση τοπικών κεφαλαίων για μια δημιουργική οικονομία.

Το Αγρίνιο ήταν πάντα η πόλη της εργασίας και σήμερα αυτό οφείλει να ξαναγίνει. Η μεταποίηση κτηνοτροφικών προϊόντων όπως γάλα και κρέας, η επεξεργασία αγροτικών προϊόντων όπως αρωματικά και φαρμακευτικά φυτά, σπαράγγια και ρόδια , βρώσιμες ελιές και λάδι σε Βιοτεχνικά Πάρκα μπορεί να σηματοδοτήσει την επιστροφή της πόλης στο Μέλλον. Το Αγρίνιο από μια Πόλη παροχής υπηρεσίας να γίνει ξανά αυτό που έχει στο γενετικό της κώδικα, μια εξαγωγική πόλη προς τα μεγάλα αστικά κέντρα, μια πόλη της παραγωγής σε διαρκή αλληλεπίδραση με την ύπαιθρο που αποτελεί πια την περιφέρεια του Νέου Δήμου.

Τα χαρτιά είναι σημαδεμένα. Αλλάζουμε παιχνίδι;

Η γενιά των τριαντάρηδων, μορφωμένη και χειραφετημένη, δεν επιστρέφει στην πόλη διότι δεν υπάρχουν ευκαιρίες για απασχόληση. Διαθέτουμε μια ρηχή οικονομία, χωρίς παραγωγική εξειδίκευση. Οι νέοι επιστήμονες συναντούν μια πόλη που δεν τους έλκει, χρειάζεται να κάνουμε το Αγρίνιο μια Πόλη μαγνήτη για τους δημιουργικούς ανθρώπους της γνώσης και της καινοτομίας, της επιχειρηματικότητας και της τέχνης. Η οικονομική διαφοροποίηση και η δημιουργία Επιστημονικού Πάρκου σε συνεργασία του Δήμου με το Πανεπιστήμιο Δυτικής Ελλάδας δίνει την ευκαιρία να αναδομήσουμε την πόλη μας. Δώστε μας την ευκαιρία, να σας δώσουμε την Αλλαγή.


Η Νέα οικονομία του Αγρινίου σχεδιάζεται περισσότερο με ποιοτικές αλλαγές και λιγότερο με μια απλή μεγέθυνση, σχετίζεται με την κινητοποίηση εγκλωβισμένων δημιουργικών δυνάμεων και λιγότερο με την διατήρηση ισορροπιών μηδενικού αθροίσματος. Ο «Καλλικράτης» έχει ανάγκη από μια κινηματική αυτοδιοίκηση που θα αφουγκράζεται τον παλμό της πόλης και τις προσδοκίες του κάθε δημότη. Σήμερα ο τομέας της μεταποίησης στην πόλη δέχεται ένα τεράστιο πλήγμα με βάση τα στοιχεία ενάρξεων και διακοπών του Επιμελητηρίου. Οι πολίτες δεν μπορούν να επιχειρήσουν, η πόλη χάνει σιγά σιγά το γονίδιο της δημιουργικότητας της. Ας ξαναγεννήσουμε την πόλη μας. Κάνε κάτι καινούργιο, αλλάζουμε την πόλη μας;

ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΘΕΛΕΙ ΔΟΥΛΕΙΑ... Ανεργία - Απασχόληση και Εκπαίδευση στο Νέο Αγρίνιο

Aνεργία : Μια βόμβα στα θεμέλια της κοινωνικής συνοχής

Η Ανεργία σε ποσοστό 81% αποτελεί το σημαντικότερο πρόβλημα που αντιμετωπίζει ο νομός Αιτωλοακαρνανίας σύμφωνα με την οικονομική έρευνα που διεξήγαγε η εταιρεία ΑΠΟΨΙΣ S.M.R το 2009. Το 76,5 % των ερωτηθέντων δήλωσε ότι η προσωπική οικονομική του κατάσταση είναι κακή ή όχι και τόσο καλή ενώ το 29,3 % δήλωσε πως σημαντικός παράγοντας αλλαγής τόπου κατοικίας εμφανίζεται η οικονομική κατάσταση της περιοχής και η αδυναμία εύρεσης εργασίας. Η οικονομική κρίση που ταλανίζει την χώρα λόγω δομικών διαρθρωτικών προβλημάτων(διαφθορά, πελατειακό κράτος, αντιπαραγωγικός δημόσιος τομέας, παρασιτική επιχειρηματικότητα κτλ) και επιτείνει η διεθνής οικονομική ύφεση , οξύνει περαιτέρω το πρόβλημα της ανεργίας. Σε τοπικό επίπεδο και στα όρια του Νέου Δήμου Αγρινίου ενδεικτικά με βάση στοιχεία της Μελέτης Ανάπτυξης ΟΤΑ 2009-2013 της ΤΕΔΚ Αιτ/νιας ο Δήμος Αγρινίου έχει ανεργία 5,27% , ο Δήμος Παρακαμπυλίων 8, 74 % , ο Δήμος Στράτου 3,22% ενώ οι Δήμοι Αγγελοκάστρου, Αρακύνθου, Θεστιέων, Μακρυνειας, Νεάπολης , Παναιτωλικού ,και Παραβόλας κινούνται στο 5,8-6,0 % (ΕΣΥΕ 2001). Φυσικά και αυτά τα νούμερα είναι πλασματικά καθώς η «μαύρη» απασχόληση αλλά και τεχνικοί λόγοι αλλοιώνουν τα ποσοστά. Είναι σαφές ακόμα και από την καθημερινή μας εμπειρία πως η ανεργία κινείται σε πολύ πιο υψηλά επίπεδα και πλήττει κυρίως τους νέους και τις γυναίκες. Ο χαμηλός ρυθμός της οικονομικής μεγέθυνσης καθώς και η προβληματική κλαδική διάρθρωση του αναπτυξιακού μας προτύπου δημιουργεί ανεργία και αφήνει εξω από την μάχη της ανάπτυξης σημαντικούς παραγωγικούς συντελεστές όπως το ανθρώπινο δυναμικό. Τα υψηλά ποσοστά ανεργίας, τα υψηλά ποσοστά απασχολούμενων στον πρωτογενή τομέα με μεγάλη τάση μετακίνησης στον τριτογενή τομέα , η χαμηλή παραγωγικότητα της εργασίας , ο κίνδυνος εγκατάλειψης της περιοχής από νέους που δεν βρίσκουν απασχόληση , το χαμηλό επίπεδο εκπαίδευσης και πληροφόρησης του ανθρώπινου δυναμικού καθώς και οι υψηλοί δείκτες γήρανσης πληθυσμού αποτελούν μερικούς από τους περιορισμούς και τις απειλές που αντιμετωπίζει η ανάπτυξη, η επιχειρηματικότητα και τελικά η απασχόληση στον τόπο μας. Σε σχέση μάλιστα με την κατάρτιση του εργατικού δυναμικού το Παρατηρητήριο Απασχόλησης σε έρευνα του το 2005 εντοπίζει ελλείψεις οριζόντιων δεξιοτήτων όπως γνώσεις ξένων γλωσσών και ηλεκτρονικών υπολογιστών. Τα συμπεράσματα της ανάλυσης της ζήτησης ειδικοτήτων και δεξιοτήτων στο νομό Αιτωλοακαρνανίας και ειδικότερα στο Νέο Δήμο Αγρινίου εμφανίζονται ιδιαίτερα ανησυχητικά, καθώς ο δυναμισμός των επαγγελμάτων αλλά και κλάδων της οικονομικής δραστηριότητας υπολείπεται κατά πολύ ως προς το σύνολο της χώρας. Εξαίρεση αποτελεί ο κλάδος των ξενοδοχείων και σε μικρότερο βαθμό της μεταποίησης όπου υπάρχουν ενδείξεις για περιορισμένη αύξηση απασχόλησης. Η ανάλυση των στοιχείων της παρούσας και προσδοκώμενης επαγγελματικής διάρθρωσης της απασχόλησης δείχνει ότι η μεγαλύτερη αύξηση που πρόκειται να σημειωθεί είναι στην επαγγελματική κατηγορία των απασχολούμενων στην παροχή προσωπικών υπηρεσιών και των πωλητών. Η επιστροφή στην πόλη νέων ανθρώπων με υψηλά μορφωτικά προσόντα αλλά και η απελευθέρωση αγροτικού δυναμικού λόγο παύσης της καπνοκαλλιέργειας θα αυξήσει την ζήτηση της απασχόλησης τόσο από επιστήμονες όσο και από ανειδίκευτους εργάτες ιδιαίτερα στο αστικό κέντρο του Αγρινίου και εάν η πόλη δεν ανταποκριθεί με την δημιουργία θέσεων εργασίας ο φαύλος κύκλος της υπανάπτυξης και η διάρρηξη της κοινωνικής συνοχής είναι προ των πυλών. Χρειάζεται να κάνουμε το Νέο Δήμο Αγρινίου έναν «Έξυπνο Τόπο», με τοπικό όραμα και οργανωμένη δράση να χαράξουμε μια στρατηγική για την τοπική απασχόληση.

Μια δημιουργική δουλειά για τον καθένα

Η αξιοποίηση προγραμμάτων ενίσχυσης απασχόλησης και ηλεκτρονικής αναζήτησης και εξεύρεσης εργασίας του ΕΣΠΑ , το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Απασχόληση καθώς και η αξιοποίηση των αρμοδιοτήτων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης σε θέματα απασχόλησης είναι μερικά από τα στοιχεία που συγκροτούν μια τοπική στρατηγική για την απασχόληση. Η ΚΕΔΚΕ μάλιστα αντιλαμβανόμενη τον ρόλο των ΟΤΑ σε ζητήματα ανεργίας και απασχόλησης ζήτησε ένα από τα εννέα υποπρογράμματα που περιλαμβάνονται στο Επιχειρησιακό Πρόγραμμα ΚΕΔΚΕ-ΟΑΕΔ να αφορά την τόνωση και ενίσχυση της Τοπικής Ανάπτυξης με ιδιαίτερη στόχευση στις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες και τις φθίνουσες περιοχές. Εστιάζοντας στον τόπο μας, η διενέργεια έρευνας αγοράς από το Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο σχετικά με την ζήτηση απασχόλησης από την αγορά είναι αναγκαία για να προσδιορισθούν οι δεξιότητες και τα προσόντα, ξεπερνώντας τα προβλήματα της διαθρωτικής ανεργίας. Επίσης η ίδρυση Γραφείου ή Παρατηρητηρίου Απασχόλησης στο Νέο Δήμο Αγρινίου που σε συνεργασία με τον ΟΑΕΔ θα συνδέει την προσφορά απασχόλησης με την ζήτηση απασχόλησης είναι αναγκαία όσο ποτέ άλλοτε και θα έπρεπε να έχει γίνει χθες. Τέλος σε σχέση με την εκπαίδευση η σύνδεση της με την αγορά εργασίας είναι απαραίτητη στο βαθμό που η ανεργία τείνει να γίνει η χειρότερη μορφή κοινωνικού ρατσισμού, με τους ανέργους «εκτός των τειχών» να ζουν με τις παθητικές πολιτικές απασχόλησης(επίδομα ανεργίας) ή το χαρτζιλίκι της οικογένειας κοντά στα όρια της φτώχειας. Η προκήρυξη νέων ειδικοτήτων από εκπαιδευτικούς οργανισμούς όπως σχολές ΟΑΕΔ, δημόσια και ιδιωτικά ΙΕΚ, Κέντρα Εκπαίδευσης Ενηλίκων κλπ θα πρέπει να γίνεται σε συνεργασία με την Θυρίδα Νεανικής Επιχειρηματικότητας και το Παρατηρητήριο Απασχόλησης που θα γνωρίζει τις ανάγκες της αγοράς σε νέες ειδικότητας και προσόντα. Ακόμα και η ταυτότητα και η διάρθρωση του Πανεπιστημίου Δυτικής Ελλάδας θα πρέπει να συνδεθεί με την περιφερειακή ανάπτυξη, την τοπική επιχειρηματικότητα και το νέο μοντέλο ανάπτυξης του Δήμου Αγρινίου για να αποδώσει πολλαπλασιαστικά σε θέσεις απασχόλησης και σύνδεση του ακαδημαϊκού χώρου με τα προβλήματα της υπαίθρου ενδοχώρας.
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση ως φυσικός χώρος αναγέννησης της πολιτικής μπορεί να αποτελέσει προνομιακό πεδίο για την συμμετοχή των νέων , για την πολιτισμική αλλαγή στην καθημερινότητα , τελικά για να έχει ο καθένας μια δημιουργική δουλειά σε ένα ασφαλές περιβάλλον κοινωνικής συνοχής και αλληλεγγύης. Ο πήχης των αλλαγών είναι ψηλά, ας μην κοντύνουμε την πόλη.

Η Αιτωλοακαρνανία θα γίνει φτωχότερη μόνο αν δεν την αφήσουν να αλλάξει

Τελικά δεν ήρθε η καταστροφή του κόσμου όπως ανεπιτυχώς είχαν προβλέψει οι Μάγια για το 2012. Το σίγουρο είναι όμως πως ζούμε τους πόνους της γέννησης ενός καινούργιου κόσμου τόσο παγκόσμια με την Αραβική Άνοιξη και την προσπάθεια εκδημοκρατισμού χωρών στην Μέση Ανατολή και την Βόρεια Αφρική όσο και εθνικά με τις αλλαγές που προκαλεί η οικονομική κρίση. Οι οδύνες του τοκετού εμφανείς παντού γύρω μας, αρκεί να μην καθυστερήσουν πολύ και οδηγήσουν σε αποβολή.



Δεν μπορούμε να σκεφτόμαστε τη νέα εποχή με παλιά μυαλά και παρωχημένα στερεότυπα καθώς οι αντιλήψεις που μας οδήγησαν ως εδώ δεν είναι ικανές να μας βγάλουν από το πολιτισμικό και οικονομικό αδιέξοδο στο οποίο έχουμε περιέλθει. Η αλλαγή νοοτροπίας, κριτηρίων επιλογής και στάσης ζωής γίνεται πιο επιτακτική και σχεδόν αποκτά χαρακτήρα κατεπείγοντος καθώς διαλέξαμε ή μας έτυχε το πιο ανεπαρκές πολιτικό προσωπικό για την πιο δύσκολη οικονομική συγκυρία της χώρας. Η Ελλάδα έχει πια ανάγκη τους πολίτες ηγέτες και όχι τους πολιτικούς ηγεμόνες.



Από αυτό το γενικό πλαίσιο δεν εξαιρείται η Αιτωλοακαρνανία, ένας μεγάλος νομός με πλούσιους φυσικούς πόρους και συγκριτικά πλεονεκτήματα που όμως παραμένει στους πιο φτωχούς της χώρας. Στο ίδιο μοτίβο υπανάπτυξης και ολόκληρη η Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας, καθώς ενώ τα τελευταία 23 χρόνια απορρόφησε από επιχειρησιακά προγράμματα (κοινοτικά πλαίσια στήριξης) 5 δις ευρώ παραμένει ακόμα στο «Στόχο 1» δηλαδή κάτω του 75% του μέσου Κοινοτικού ΑΕΠ. Γιατί άραγε δημιουργείται αυτό το τεράστιο χάσμα δυνατοτήτων και αποτελεσμάτων, γιατί τα χρήματα δεν έπιασαν τόπο, γιατί ενώ είμαστε «φιλημένοι από τον Θεό» είμαστε φτυμένοι και από το διάβολο της μιζέριας?



Σκιαγραφώντας μια πρώτη απάντηση θα μπορούσε κανείς να ισχυρισθεί πως το χαμηλό σημείο αφετηρίας σε υποδομές, η χαμηλή δημόσια χρηματοδότηση της Δυτικής Ελλάδας εν γένει καθώς επίσης και το έλλειμμα κουλτούρας συνεργασίας και συνεργατικότητας των κοινωνικών εταίρων είναι κάποιες από τις αιτίες αυτης μας της κακοδαιμονίας. Όμως αν κανείς θελήσει να χτυπήσει την ρίζα του κακού πρέπει να αναγνωρίσει τις αιτίες αυτού του φαύλου κύκλου στην χαμηλή αποτελεσματικότητα της τοπικής αυτοδιοίκησης στην διαχείριση του δημοσίου χρήματος, στην χαμηλή διοικητική ικανότητα του πολιτικού προσωπικού καθώς και στο πλέγμα πελατειακών σχέσεων μεταξύ πολιτικών και συντεχνιών.



Τα προβλήματα που δημιουργούνται πολλά και ανακυκλούμενα, από την ανεργία που μαστίζει ιδιαίτερα την νέα γενιά έως την μείωση των εισοδημάτων που αποσυνθέτει την μεσαία τάξη. Παρεπόμενες επιπτώσεις η δημογραφική συρρίκνωση και η αναπτυξιακή ύφεση που δημιουργεί ένα καθοδικό σπιράλ στο σύνολο των οικονομικών λειτουργιών, από το εμπόριο και τις κατασκευές έως την αγροτική παραγωγή και τις υπηρεσίες.



Βασικός κίνδυνος να βρεθεί ο νομός σε ένα ιδιότυπο αναπτυξιακό περιθώριο με χαμηλές ιδιωτικές επενδύσεις και ισχνή δημόσια χρηματοδότηση (πρόγραμμα δημοσίων επενδύσεων, καρκινοβατούν οι οδικοί άξονες Ιόνια & Ακτιο-Αμβρακία) σε μια περίοδο μάλιστα που κυριαρχεί το κριτήριο της αποτελεσματικότητας και λιγότερο αυτό της ισόρροπης περιφερειακής ανάπτυξης. Έντονος επίσης και ο κίνδυνος φτώχειας καθώς στην Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας σύμφωνα με πρόσφατες επιστημονικές έρευνες και αναλύσεις ο κίνδυνος φτώχειας είναι στο 30%, ποσοστό που είναι το 3ο μεγαλύτερο στην Ελλάδα, ενώ συγχρόνως εκτός από την υψηλή φτώχεια παρουσιάζονται και έντονες εισοδηματικές ανισότητες.



Τι απαιτείται για την υπέρβαση της κρίσης; Ποιος είναι ο οδικός χάρτης μιας νέας ευημερίας; Υπάρχει άλλος δρόμος για την Αιτωλοακαρνανία?



Το μοντέλο ανάπτυξης που στηρίχθηκε στην μονοκαλλιέργεια του καπνού και τις χαμηλές υπηρεσίες των αστικών κέντρων έχει συναντήσει τα όρια του. Σήμερα απαιτείται ένα άλλο μείγμα καλλιεργειών αλλά και μια διαφορετική στρατηγική αντίληψη της ανάπτυξης του νομού Αιτωλοακαρνανίας με :



1. Ενδονομαρχιακή Ενότητα που θα στηρίζεται σε μια κατανομή ρόλων ανα τόπο και στο πλαίσιο της συνεργασίας για την δημιουργία του πολύ και όχι του ανταγωνισμού για την διανομή του λίγου. Δεν είμαστε μόνο Ξηρομερίτες, Βαλτινοί, Αγρινιώτες , Μεσολογγίτες ή Ναυπάκτιοι, είμαστε πάνω από όλα Αιτωλοακαρνάνες.

2. Ρεαλιστικές & Δίκαιες Διεκδικήσεις και όχι ακραίες θέσεις που μας κάνουν γραφικούς ως τοπικιστές . Η λογική των διεκδικήσεων μας πρέπει να συνδυάζει τα ζωτικά μας συμφέροντα(πχ υδάτινοι πόροι) με τις κοινές μας αξίες(αλληλεγγύη), Δεν είναι άλλωστε τυχαίο που κανένα σχεδόν πολιτικό αίτημα στο νομό μας δεν μπόρεσε να γίνει κοινωνικό κίνημα και αυτό θα πρέπει να μας προβληματίσει για το είδος της πολιτικής μας εκπροσώπησης αλλά και για τα δικά μας κριτήρια επιλογής.

3. Ανάπτυξη με τα Ταυτότητα , όπου κάθε τόπος θα εξειδικεύεται στο προϊόν που έχει συγκριτικό και ανταγωνιστικό πλεονέκτημα μέσα από ένα νομαρχιακό καλλιεργητικό πλάνο. Καθετοποίηση αγροτικής παραγωγής και πλήρης διασύνδεση της με τον δευτερογενή τομέα για δημιουργία υψηλής προστιθέμενης αξίας. Μόχλευση τοπικών αποταμιεύσεων για επενδύσεις στην βιομηχανία τροφίμων, τις ιχθυοκαλλιέργειες , τον οικοτουρισμό, και την παραγωγή ενέργειας.



Ένα Νέο Εμείς για την Έξυπνη Αιτωλοακαρνανία του 2020 , ένα ασφαλή τόπο να παράγεις , να δημιουργείς, να ζεις.

Mπορούμε ; Όχι, τώρα δεν μπορούμε, αύριο ίσως

«Να έπαιρνε πότε πότε η συνεδρίαση του Κοινοβουλίου τις προεκτάσεις που παίρνει ένα δάκρυ όταν διαθλά τις αθλιότητες όλες κι απομένει να λάμπει σαν μονόπετρο» Ο. Ελύτης

Μπορεί να υπάρξει η πολιτική γονιμότητα της οργής; Μπορεί η Ελλάδα να αλλάξει Πεπρωμένο; Υπάρχει σήμερα το πολιτικό υποκείμενο για μια Νέα Ελλάδα?

Είναι κάποια από τα ερωτήματα που θέτει η ίδια η κρίση και ο κάθε πολίτης οφείλει να απαντήσει εάν θέλει να γυρίσουμε μια νέα σελίδα για το μέλλον της πατρίδας μας και την ευημερία των παιδιών του. Μπορεί η οικονομική , κοινωνική και πολιτισμική κρίση που διέρχεται η κοινωνία μας , ως συσσώρευση πολιτικών και αξιακών εκκρεμοτήτων ολόκληρης της νεοελληνικής ιστορίας , να αποτελέσει μια καινούργια ευκαιρία για Αναγέννηση και Ελπίδα?

Μέσα στην συγκυρία της εποχής διαμορφώνονται τα νέα δίπολα αλλά αμφισβητείται και ο σκληρός πυρήνας του αστικού κοινοβουλευτισμού και της κοινωνικής ειρήνης. Η διασάλευση των αυτονόητων της μεταπολίτευσης όπως το κράτος δικαίου , η ευρωπαϊκή κατεύθυνση της χώρας και η αστική δημοκρατία δεν γεννιέται μόνο μέσα από τις αξιολογικές κρίσεις των κομμάτων εξουσίας αλλά κυρίως μέσα από την αμφισβήτηση της ηθικής και της αξιοπιστίας του πολιτικού συστήματος ευρύτερα. Σε αυτό ακριβώς το υπόβαθρο γεννιούνται ακραία πολιτικά υποκείμενα επενδύοντας το μανδύα του ηθικισμού, της φιλοπατρίας και ενός μεσσιανισμού για την σωτηρία της χώρας. Οι μυθοπλασίες τους απέχουν πολύ από τον ρεαλισμό και την πρακτική διαχείριση κρίσιμων θεμάτων όπως οι δανειακές συμβάσεις , το μνημόνιο κτλ. Πάνω εκεί χτίζεται η συλλογική φαντασίωση των «ιδανικών» χωρίς όμως τις επιχειρησιακές συνθήκες εφαρμογής τους. Η εξορία από την πραγματικότητα είναι πολύ γλυκιά για την φιλαυτία των αγανακτισμένων και για την ρητορεία των κομμάτων της καταγγελίας και του μίσους. Δεν αρκεί όμως για να προσφέρει ένα ξέφωτο στην Ελλάδα και τους Έλληνες. Τα κόμματα της εθνικής ευθύνης δεν έχουν χρόνο για χάσιμο, κάποτε θα απολογηθούν στην ιστορία για τις επιλογές και τις πράξεις τους και όχι μόνο στους αγανακτισμένους προνομιούχους του πελατειακού συστήματος που δυστυχώς οι ίδιοι εξέθρεψαν μέσα στην πάχνη του δικομματισμού. Άραγε πόσο ακόμα η Ελλάδα της νομιμότητας θα πληρώνει την ψωροκώσταινα της ανομίας και της παραοικονομίας?

Η αξιοπιστία του πολιτικού συστήματος και η ηθική διακυβέρνηση είναι η βασική προϋπόθεση για την επανεκκίνηση της χώρας. Δίχως αυτή ανοίγουν ατραποί που κανείς δεν μπορεί να προβλέψει που μπορούν να οδηγήσουν , απειλώντας την ικανότητα της οικονομίας, την ομαλότητα της χώρας και εν τέλει την ήδη χειμάζουσα μεσαία τάξη.

Μεταρρύθμιση VS Αντιμεταρρύθμιση

Η κρίση αλλάζει τα δεδομένα , αποκαλύπτοντας διαρκώς ένα καινούργιο πολιτικό τοπίο. Όσοι το αντιληφθούν γρήγορα μπορούν και να το διαχειρισθούν , αλλά όσοι δεν μπορέσουν να το κάνουν αναμασώντας στερεότυπα άλλων εποχών είναι καταδικασμένοι να απαξιωθούν πολιτικά και να αποτύχουν συρρικνώμενοι εκλογικά σε έναν κομματικό ναρκισσισμό. Ο αυτισμός των πολιτικών κομμάτων εξουσίας είναι πια εκκωφαντικός, σε ένα παίγνιο μηδενικού αθροίσματος ακόμα τους ενδιαφέρει ο εσωτερικός έλεγχος, τα σύμβολα και όχι οι πράξεις , ενώ η αυτοκριτική πάντα καλύπτεται πίσω από την ισχύ ως καταδικαστέο αυτομαστίγωμα. Μπορεί να προέλθει ένα Μεταρρυθμιστικό Μέτωπο στην Ελλάδα σήμερα? Ναι, μπορεί υπο προϋποθέσεις. Με συλλογική αυτογνωσία και διαδραση των πολιτών με τα πολιτικά υποκείμενα, με αντιστοίχηση των κοινωνικών συμφερόντων με τις πολιτικές ιδέες, με έναν ανοιχτό διάλογο ευθύνης και προοπτικής. Τα άκρα του πολιτικού κύκλου ενώνονται και ισχυροποιούνται ως μια οριζόντια δομή νοοτροπίας και απολυτότητας. Οι δυνάμεις της Μεταρρύθμισης τι κάνουν? Διασπασμένες συνεχίζουν να παίζουν το γνωστό θεατρικό της μεταπολίτευσης. Αρκετά.

Είναι σαφές πια πως η χώρα έχει ανάγκη από έναν αστικό πατριωτισμό που θα συνοδεύεται από έναν προοδευτικό εκσυγχρονισμό στις πολιτικές των διαρθρωτικών αλλαγών , της επανίδρυσης του κράτους, και της οικοδόμησης ενός αποτελεσματικού κράτους δικαίου. Ποιες είναι οι δυνάμεις που μπορούν να συνεισφέρουν σε ένα τέτοιο εγχείρημα; Είναι οι εκσυγχρονιστικές δυνάμεις της σοσιαλδημοκρατίας, είναι οι φιλελεύθερες δυνάμεις της συντήρησης και η ανανεωτική αριστερά. Μπορούν να υπερασπισθούν την χώρα , την μεσαία τάξη και την προοπτική του μέλλοντος, αρκεί να γεφυρώσουν τις διαφορές τους σε μια σύνθεση ποιοτικά καλύτερη .Μια ιδέα αποκτά υλική δύναμη όταν έχει φθάσει πια η ώρα της. Οι λύσεις βρίσκονται μέσα στην Ελλάδα και όχι έξω από αυτήν. Δημιουργώντας μια πολιτική κοινωνία με θεσμική δημοκρατία , ευρωπαϊκή κατεύθυνση, διαφάνεια και δημιουργική οικονομία μπορεί η Ελλάδα να αλλάξει Πεπρωμένο. Χρειάζεται να δημιουργήσουμε ένα τόξο εθνικής ευθύνης και μεταρρυθμίσεων, ένα κίνημα προοδευτικού εκσυγχρονισμού της χώρας. Μπορούμε; Όχι τώρα δεν μπορούμε, αύριο ίσως. Ελλάδα Restart.

Η Αειφορική προοπτική του Αμβρακικού κόλπου

Ο μαζικός θάνατος 1000 τόνων ψαριών τον Φεβρουάριο του 2008 στον Αμβρακικό κόλπο, η καταστροφή 38 φωλιών Αργυροπελεκάνων στη νήσο «Βάλλα» της λιμνοθάλασσας Τσουκαλιό τον Φεβρουάριο του 2011 αλλά και η σημερινή εμφάνιση   μεδουσών μεγάλου μεγέθους που προκαλούν προβλήματα στους αλιείες της περιοχής , συνθέτουν το πάζλ μιας προβληματικής εικόνας για τον Αμβρακικό Κόλπο. Διαμάχη μεταξύ κυνηγετικών συλλόγων και Φορέα Διαχείρισης Υγροτόπων Αμβρακικού για τους Αργυροπελεκάνους, διαμάχη ιχθυοκαλλιεργητων και Επιθεωρητών Περιβάλλοντος για τον μαζικό θάνατο ψαριών, διαμαρτυρίες αλιέων για την κακή οξυγόνωση των νερών του κόλπου σε σχέση με την εμφάνιση μεδουσών που εμποδίζουν την αλιεία. Ένα διάχυτο σκηνικό σύγκρουσης με αντιτιθέμενες ομάδες συμφερόντων και  επιστημονικές εξηγήσεις που μπορεί να είναι είτε έτσι είτε αλλιώς ανάλογα με τον εργοδότη του «επιστήμονα». Κλασσικό παράδειγμα η ερμηνεια για τον μαζικό θάνατο 1000 τονων ψαριών τον Φεβρουάριο του 2008. Τότε ο μαζικός θάνατος των ψαριών είχε αποδοθεί στην άνοδο ανοξικών στρωμάτων νερού από τον πυθμένα του Αμβρακικού. Στο πόρισμα των επιθεωρητών περιβάλλοντος που αργότερα κοινοποιήθηκε στην Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας και την Νομαρχία Αιτωλοακαρνανίας εντοπίστηκε  υπερφόρτωση ιχθυοκλοβων και «ληγμένες» άδειες περιβαλλοντικών όρων σε δυο από τις τρεις μονάδες  ιχθυοκαλλιέργειας στην περιοχή του Αμβρακικού. Η αιτία τελικά προήλθε από  ένα φυσικό φαινόμενο ή μήπως η εντατική ιχθυοκαλλιέργεια υπερέβη την φέρουσα ικανότητα του οικοσυστήματος?

Στο γκρίζο παζλ προστίθεται το «λευκό» χρώμα της ίδρυσης του Φορέα Διαχείρισης Υγροτόπων Αμβρακικού το 2003 ενώ αργότερα λαμβάνει σάρκα και οστά η θεσμική του λειτουργία καθώς ιδρύεται το Εθνικό Πάρκο Υγροτόπων Αμβρακικού τον Μάρτιο του 2008 με περιοχές προστασίας της φύσης, περιοχή ειδικών ρυθμίσεων, περιοχή ειδικής διαχείρισης υδάτων και ζώνη περιβαλλοντικού ελέγχου. Το «λευκό» χρώμα αποδίδεται στους Φορείς Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών καθώς αποτελούν έναν σχετικά νέο θεσμό περιβαλλοντικής διακυβέρνησης στην χώρα μας και διαθέτουν μια προνομιακή θέση ανάμεσα στην κοινωνία των πολιτών και το κράτος και ένα τεράστιο κεφάλαιο αξιοπιστίας έναντι των πολιτών αλλά και της δημόσιας διοίκησης. Μετά τα περίπου δέκα χρόνια λειτουργία τους μένει αυτό το «λευκό χρώμα» να γεμίσει με χρώματα ελπίδας για την καλή κατάσταση διατήρησης των οικοτόπων και την προστασία της βιοποικιλότητας στη χώρα μας. Στην γκρίζα εικόνα των προβλημάτων έρχεται να προστεθεί το αισιόδοξο χρώμα  του προγράμματος «ΑΝΑΣΑ»(ειδικό αναπτυξιακό πρόγραμμα) καθώς και η λειτουργία της ΕΤΑΝΑΜ με μεγάλη εμπειρία ως αναπτυξιακή εταιρεία σε διαχείριση ευρωπαϊκών προγραμμάτων.

Ποιος θα κερδίσει τελικά την μάχη στον Αμβρακικό κόλπο;

Σε κάθε κοινωνία υπάρχουν δυνάμεις που θέλουν να μείνουν τα πράγματα όπως έχουν , είναι οι δυνάμεις της αδράνειας και του συντηρητισμού , όπως υπάρχουν και οι δυνάμεις που θέλουν να αλλάξουν τα πράγματα και είναι οι δυνάμεις τις προόδου και του εκσυγχρονισμού. Σε αυτόν το μαγικό τόπο της οικολογικής αξίας και των αναπτυξιακών αποθεμάτων ο συνδυασμός της περιβαλλοντικής προστασίας με την οικονομική αποτελεσματικότητα σε ένα πλαίσιο κοινωνικής δικαιοσύνης είναι το χρέος της Προόδου.

Η μετάβαση της περιοχής του Αμβρακικού κόλπου από ένα καθεστώς απλής οικονομικής μεγέθυνσης με τεράστια κόστη για το περιβάλλον και τις επόμενες γενεές, σε μια καινούργια πραγματικότητα Βιώσιμης Ανάπτυξης είναι αναγκαία στο πλαίσιο συλειτουργίας των φυσικών οικοσυστημάτων με τις ανθρώπινες κοινωνίες. Οι επιχειρησιακοί όροι αυτής της μετάβασης μπορούν να τεθούν από τον Φορέα Διαχείρισης Υγροτόπων Αμβρακικού αρκεί να υπάρχει  στενή διαπεριφερειακή συνεργασία των Περιφερειών Ηπείρου και Δυτικής Ελλάδας καθώς επίσης και  καλή διαδημοτική συνεργασία των δήμων του Αμβρακικού κόλπου, για να εξασφαλίζουν από κοινού τις προϋποθέσεις μιας ενιαίας πολιτικής διεύθυνσης του εγχειρήματος για Αειφόρο Ανάπτυξη στον Αμβρακικό κόλπο.

Σε αυτή την καινούργια αναπτυξιακή κατεύθυνση της περιοχής οφείλουν να αξιοποιηθούν οι δυνατότητες του ειδικού αναπτυξιακού προγράμματος «ΑΝΑΣΑ» , οι χρηματοδοτήσεις του τομεακού προγράμματος ΕΠΕΡΡΑΑ(επιχειρησιακό πρόγραμμα περιβάλλοντος & αειφόρου ανάπτυξης) καθώς και του Πράσινου Ταμείου με την διάσταση του περιβαλλοντικού ισοζυγίου που διαθέτει. Επίσης η μόχλευση ιδιωτικών κεφαλαίων για επενδύσεις στο πλαίσιο του επενδυτικού νόμου ή προγραμμάτων Leader και ΟΠΑΑΧ  σε φιλοπεριβαλλοντική επιχειρηματικότητα, ενισχύει την βιωσιμότητα του οικοσυστήματος. Έτσι υπάρχει η δυνατότητα να αναπτυχτούν περιβαλλοντικές υποδομές, τεχνολογίες αντιρρύπανσης, συστήματα πιστοποίησης αλλά και βιολογικές καλλιέργειες, οικοτουρισμός και αγροτουρισμός, προϊόντα οικολογικής σήμανσης,  ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, καλλιέργειες αρωματικών φυτών, αλιευτικός τουρισμός κ.α

Η κρίση είναι ο ηγέτης των αλλαγών, ας γίνει επομένως και η μαία μιας νέας εικόνας για τον Αμβρακικό κόλπο, περισσότερο πολύχρωμης και λιγότερο μονότονα γκρίζας.

ΜΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΜΕΤΑ

Η χώρα περνά μια δύσκολη οικονομική κρίση που συνδυάζετε σε πολλές περιπτώσεις με μια κρίση αξιών και υπευθυνότητας και από τους πολιτικούς αλλά και από τους πολίτες. Οι μεταρρυθμίσεις που η κυβέρνηση εφαρμόζει με βασική της επιδίωξη την μείωση του ελλείμματος και την βιώσιμη διαχείριση του δημοσίου χρέους γίνονται σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα και είναι πολλές. Για να εμπεδωθούν και να λειτουργήσουν αποτελεσματικά θα απαιτούσαν έναν μεγαλύτερο χρόνο εφαρμογής και έναν πιο ήπιο χαρακτήρα. Η διαδικασία του σοκ που εφαρμόζεται πρώτον αποδεικνύει τις συσσωρευμένες εκκρεμότητες όλης της μεταπολιτευτικής γενιάς πολιτικών και δεύτερον φαίνεται πως δεν αποδίδει τα αναμενόμενα τόσο σε δημοσιονομικό όσο και σε αναπτυξιακό επίπεδο.

Ριζοσπαστικές μεταρρυθμίσεις φυσικά χρειάζονται για την πιο ορθολογική λειτουργία του συστήματος και τον εξευρωπαϊσμό του, όμως το επίπεδο σκέψης που δημιούργησε το σημερινό εθνικό αδιέξοδο δεν  είναι ικανό να προσφέρει λύσεις και προοπτική στην πατρίδα.. Οι εξαγγελίες για αλλαγές , ακόμα και η ψήφιση νομοσχεδίων δεν συνιστά πράξη και κυρίως δεν διασφαλίζει την  αποτελεσματικότητα. Τα σημερινά μέτρα της κυβέρνησης σπάνε κατεστημένα ετών και ξεβολεύουν συντεχνίες και πελατειακά δίκτυα , όμως υπονομεύονται διαρκώς από όσους έχτισαν καριέρες πάνω στην εξάρτηση του πολίτη από τον πολιτικό , πάνω στην συναλλαγή της υποταγής με την προστασία. Επομένως σε μεγάλο ποσοστό τα μέτρα δεν εφαρμόζονται και άρα δεν διακρίνονται από αποτελεσματικότητα σε σχέση με τον επιδιωκόμενο στόχο ενώ η ταχύτητα και η πυκνότητα τους μαζί με τον οριζόντιο χαρακτήρα τους πολλές φορές τα καθιστά άδικα και γι αυτό μη αποδεκτά. Φαίνεται πως η Ελλάδα μοιάζει με μια μη κυβερνήσιμη  χώρα   όπου οτιδήποτε επιδιώκεται να νομοθετηθεί και να εφαρμοσθεί από την δημόσια διοίκηση απενεργοποιείται καθώς έρχεται σε επαφή με το κοινωνικό υπόστρωμα.

Χρειάζεται ένα άλλο είδος προαίρεσης των πολιτικών και των πολιτών απέναντι στα δημόσια πράγματα, μια νέα ηθική διάσταση των ανθρώπων που εμπλέκονται στα κοινά και ένας περισσότερο ευρωπαϊκός και λιγότερο κομματικός τρόπος σκέψης των πραγμάτων, Μια Ελλάδα Μετά.

Γιάννης Σελιμάς

Περιβαλλοντικά Προβλήματα και Ανακύκλωση

Η αναγκαιότητα της Ανακύκλωσης

Οικονομία και Περιβάλλον

Κάθε διάλεξη σχετικά με ένα επιστημονικό ζήτημα το οποίο γνωρίζει ευρεία εφαρμογή και αποκτά ως εκ τούτου σημαντικό παράγοντα εξέλιξης της ζωής της κοινότητας είτε από την οικονομική της διάσταση είτε από την περιβαλλοντική της διάσταση, δεν μπορεί να αγνοεί την περιρρέουσα ατμόσφαιρα ούτε την συγκυρία μέσα στην οποία διαμορφώνεται. Επομένως δικαιολογημένη θα είναι η αναφορά μου στην παγκόσμια οικονομική κρίση με τα εγχώρια χαρακτηριστικά που αυτή αποκτά. Η οικονομική κρίση που ξεκίνησε από τις ΗΠΑ ως χρηματοπιστωτική κρίση και εξαπλώθηκε σαν ντόμινο στις ευρωπαϊκές κοινωνίες αλλά και ολόκληρο τον πλανήτη, δεν αναδεικνύει τίποτα άλλο παρά το πόσο απέχει η πραγματική οικονομία της παραγωγής από την πλασματική οικονομία των ομολόγων, των μετοχών , των funds, μιας ολόκληρης συστοιχίας χρηματοπιστωτικών προϊόντων που τελικά εκφράζουν προσδοκίες και τίποτε άλλο. Αλήθεια έχει γίνει άραγε αντιληπτό ότι οι νόμοι της βιολογίας και της λειτουργίας των οικοσυστημάτων διέπουν και το οικονομικό σύστημα ή θεωρείται η παρουσία της φύσης αυτονόητη σαν μια δεξαμενή ύλης και ενέργειας;

Η λειτουργία του οικονομικού κυκλώματος όπως αυτό απαρτίζεται από τις επιχειρήσεις(παραγωγοί),τα νοικοκυριά (καταναλωτές), την αγορά συντελεστών παραγωγής(κεφάλαιο, εργασία) καθώς και την αγορά αγαθών και υπηρεσιών με το κράτος να διαδραματίζει έναν ρυθμιστικό ρόλο, για να μπορέσει να λειτουργήσει, χρειάζεται εισροή ύλης και ενέργειας. Αν φανταστούμε το οικονομικό κύκλωμα σαν ένα ηλεκτρικό κύκλωμα τότε η μπαταρία που ενεργοποιεί το κύκλωμα αυτό είναι η Φύση. Δεν είναι ούτε το χρήμα που απλά συμβολίζει μια εμπράγματη αξία αλλά ούτε και τα υπόλοιπα εσωτερικά στοιχεία του κυκλώματος. Η φύση με τους πόρους που διαθέτει εξασφαλίζει καταρχάς το βιολογικό υπόβαθρο της ζωής και μετέπειτα την εισροή πόρων για την λειτουργία των ανθρώπινων κοινωνιών και την ικανοποίηση βιοτικών, αισθητικών και λοιπών αναγκών. Επομένως η οικονομική ανάπτυξη είναι άμεσα συνδεδεμένη με την οικολογική ισορροπία του πλανήτη αλλά και την ποιότητα της ζωής πάνω σε αυτή. Έτσι η προστασία του περιβάλλοντος δεν προβάλλει μόνο ως αυταξία, ένα ιδεολόγημα των οικολόγων ή μια ηθική επιταγή αλλά ως μια βασική προϋπόθεση για την αειφορία της ανάπτυξης και το σεβασμό των μελλοντικών γενεών (διαγενεακή ισότητα). Η αύξηση της τιμής του πετρελαίου για παράδειγμα σε μακροχρόνιο επίπεδο δεν οφείλεται στην αύξηση του φόρου των καυσίμων ή στην δημιουργία τεχνητής ζήτησης, αλλά στην αύξηση της σπανιότητας του πόρου λόγω της αλόγιστης χρήσης του στο μίγμα των ενεργειακών πόρων. Μια νέα ηθική του κέρδους που θα ενσωματώνει στην λογική της την κοινωνική εταιρική ευθύνη μπορεί να μετριάζει το βραχυπρόθεσμο όφελος των επιχειρήσεων αλλά θα διανέμει καλύτερα την ευημερία ανάμεσα στο παρόν και το μέλλον.

Επιστρέφοντας στην λειτουργία του ανοικτού συστήματος που λέγεται οικονομικό κύκλωμα, μπορεί να παρατηρήσει κανείς, πως η εισροή ύλης και ενέργειας μετασχηματίζεται μέσω της χρήσης των μεθόδων παραγωγής σε προϊόντα τα οποία καταλήγουν σε απόβλητα ως εκροές του συστήματος. Δηλαδή ενώ το οικονομικό κύκλωμα εισήγαγε ενέργεια και μάζα και με υψηλή ενεργειακή τάξη(εντροπία), τελικά εξήγαγε στο περιβάλλον ενέργεια και ύλη με χαμηλή ενεργειακή τάξη. Με λίγα λόγια το πετρέλαιο έγινε ατμοσφαιρικοί ρύποι, η βιομάζα έγινε θερμότητα, μια ηλεκτρονική συσκευή έγινε απαξιωμένο στερεό απόβλητο.(1ος και 2ος νόμος της θερμοδυναμικής). Η κατεύθυνση της οικονομίας προς έναν κόσμο ενεργειακής πενίας είναι πια σαφής. Πως αντιστρέφεται αυτή η πορεία;

Η επανένταξη υλικών στο ρεύμα της παραγωγής-κατανάλωσης καθώς επίσης και η ανάκτηση ενέργειας δεν δίνουν συνολική και οριστική λύση στο πρόβλημα όμως αυξάνουν τον βαθμό αειφορίας του συστήματος και χαράσσουν μια βιώσιμη προοπτική για τον πλανήτη σε καθεστώς συλειτουργίας των οικονομικών συστημάτων με τα φυσικά οικοσυστήματα.

Στην λογική της μετατροπής των εκροών του οικονομικού κυκλώματος σε χρήσιμες εισροές εντάσσεται και η λειτουργία της ανακύκλωσης.

Η διαχείριση των απορριμμάτων αποτελεί ένα από τα πλέον σύνθετα και δύσκολα προβλήματα που καλείται να αντιμετωπίσει η χώρα μας, όπως και κάθε σύγχρονη κοινωνία.

Με τα σημερινά δεδομένα, στη χώρα μας παράγουμε κάθε χρόνο περίπου 4.8 εκατομμύρια τόνους αστικών στερεών απορριμμάτων (απορρίμματα που προέρχονται από κατοικίες και εμπορικές δραστηριότητες), χωρίς να συμπεριλαμβάνονται στις ποσότητες αυτές τα απόβλητα της γεωργίας, του οικοδομικού τομέα και της βιομηχανίας.

Αυτό σημαίνει ότι κάθε κάτοικος αυτής της χώρας παράγει κατά μέσο όρο 480 κιλά αστικά απορρίμματα ετησίως.

Επισημαίνεται ότι η Περιφέρεια Αττικής παράγει περίπου 39% της συνολικής ποσότητας, ακολουθούμενη από την Κ. Μακεδονία (16%), με το 9% να παράγεται μόνο στο Νομό Θεσσαλονίκης.

Τα τελευταία χρόνια λόγω της ανάπτυξης των μεγάλων αστικών κέντρων, της συνεχούς αύξησης του τουριστικού ρεύματος, της ανόδου του βιοτικού επιπέδου και κατ’ επέκταση της αλλαγής των καταναλωτικών συνηθειών παρατηρείται μια τάση σημαντικής αύξησης της παραγωγής των αστικών απορριμμάτων, με ταυτόχρονη αλλαγή της ποιοτικής τους σύστασης (αύξηση των επικίνδυνων και τοξικών απορριμμάτων, εμφάνιση σύνθετων υλικών συσκευασίας, κλπ), ενώ παράλληλα παρατηρείται όλο και μεγαλύτερο πρόβλημα στην εξεύρεση και αποδοχή χώρων για τη διαχείρισή τους.

Εκτός αυτού, μεγάλες ποσότητες χρήσιμων υλικών όπως χαρτί, γυαλί, αλουμίνιο, πλαστικό, μέταλλα, ξύλο χάνονταν, ενώ θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν είτε με την επαναχρησιμοποίησή τους είτε με την ανακύκλωση και τη χρήση τους σε νέες εφαρμογές, εξοικονομώντας έτσι τεράστιες ποσότητες πρώτων υλών και ενέργειας.

Οι σύγχρονες αντιλήψεις και πρακτικές για τη διαχείριση των αστικών στερεών αποβλήτων υπαγορεύουν πλέον σχεδιασμό και υλοποίηση ολοκληρωμένων συστημάτων, με βασικούς στόχους την αειφορία και την αποτελεσματική διαχείριση και εξοικονόμηση φυσικών πόρων και ενέργειας.
Το κέντρο βάρους έχει μετατοπιστεί καθαρά προς την πρόληψη της παραγωγής αποβλήτων, την ανακύκλωση και προς την μείωση των επικίνδυνων συστατικών των αποβλήτων.

Σήμερα, οι βασικοί άξονες της πολιτικής διαχείρισης των  στερεών αποβλήτων στη χώρα μας, διαμορφούμενες σε συμφωνία με την Ευρωπαϊκή Νομοθεσία και τη σύγχρονη επιστημονική γνώση, προσδιορίζονται ιεραρχικά ως ακολούθως:

Πρόληψη της παραγωγής απορριμμάτων

Ανάλυση κύκλου ζωής προϊόντων (ΑΚΖ) περιβαλλοντικός σχεδιασμός προϊόντος νέοι τρόποι παραγωγής, περιορισμός της χρήσης επικίνδυνων ουσιών, μείωση της κατανάλωσης, επιλεκτική κατανάλωση με στόχο τη μείωση των απορριμμάτων που προορίζονται για τελική απόθεση.

Επαναχρησιμοποίηση υλικών, όπου αυτό είναι εφικτό

Ανακύκλωση υλικών (παραγωγή δευτερογενών υλικών) & αξιοποίηση αποβλήτων για παραγωγή ενέργειας

Ασφαλής τελική διάθεση σε οργανωμένους χώρους υγειονομικής ταφής.

Στη χώρα μας η διαδικασία της ανακύκλωσης μέχρι πριν από λίγο καιρό εφαρμόζονταν σε περιορισμένη κλίμακα, κυρίως στα πλαίσια επιχειρηματικής δραστηριότητας (με έμφαση στα βιομηχανικά υποπροϊόντα - scrap, χαρτί και γυαλί) και πρωτοβουλιών περιβαλλοντικών οργανώσεων και ευαισθητοποιημένων κοινωνικών ομάδων.

Το πρώην ΥΠΕΧΩΔΕ διαμόρφωσε μια νέα πολιτική διαχείρισης των αστικών αποβλήτων, σε συμφωνία με την ευρωπαϊκή Νομοθεσία και τη σύγχρονη επιστημονική γνώση.

Τον Αύγουστο του 2001 ψηφίστηκε στη Βουλή ο Νόμος 2939 (ΦΕΚ 179 Α) που ρυθμίζει τους όρους και τις προϋποθέσεις για την εναλλακτική διαχείριση των αποβλήτων από τις συσκευασίες και καθορίζει τους βασικούς άξονες για τη διαχείριση μιας σειράς άλλων προϊόντων μετά τη χρήση τους, όπως τα χρησιμοποιημένα ελαστικά αυτοκινήτων, τα οχήματα στο τέλος του κύκλου ζωής, τα απόβλητα ηλεκτρικών & ηλεκτρονικών συσκευών, τις χρησιμοποιημένες μπαταρίες & συσσωρευτές, τα χρησιμοποιημένα λιπαντικά έλαια, μπάζα κ.α, ενώ οι ειδικότερες προϋποθέσεις και οι όροι διαχείρισής τους προσδιορίζονται σε επί μέρους Π.Δ που έχουν δημοσιευθεί στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως το 2004.

Με τη νέα νομοθεσία επιβάλλεται:

Η χωριστή συλλογή των παραπάνω απορριπτόμενων προϊόντων από τα λοιπά οικιακά απόβλητα και η επιστροφή τους σε ειδικά σημεία συλλογής που οργανώνονται για το σκοπό αυτό, χωρίς την οικονομική επιβάρυνση του καταναλωτή. Είναι επομένως ιδιαίτερα σημαντική η συμμετοχή του πολίτη στην επιτυχία της νέας προσπάθειας που θα οδηγήσει στην αναβάθμιση της ποιότητας του περιβάλλοντος και στην προστασία της δημόσιας υγείας. Η ευθύνη του παραγωγού (συσκευαστή, εισαγωγέα, κατασκευαστή) των παραπάνω προϊόντων, για την οργάνωση και τη χρηματοδότηση των εργασιών εναλλακτικής διαχείρισης (οργάνωση σημείων συλλογής με τη συμμετοχή των ΟΤΑ, μεταφορά των αποβλήτων σε εγκεκριμένες εγκαταστάσεις διαλογής/επεξεργασίας, επαναχρησιμοποίηση των προϊόντων, ανακύκλωση & αξιοποίηση και ασφαλής διάθεση των υπολειμμάτων σε οργανωμένους χώρους διάθεσης.

Για την εφαρμογή της σχετικής νομοθεσίας οι παραγωγοί των συσκευασιών και των «άλλων προϊόντων» έχουν οργανώσει συστήματα εναλλακτικής διαχείρισης, τα οποία λειτουργούν με έγκριση του Υπουργού.

Η ανακύκλωση σήμερα

Η ανακύκλωση των οικιακών απορριμμάτων, δηλαδή των συσκευασιών, του έντυπου υλικού, των αποβλήτων ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού, του οργανικού κλάσματος από τα εργοστάσια διαλογής, καθώς και των ηλεκτρικών στηλών, ανέρχεται σήμερα στο 25%, έναντι 6% που ήταν το 2004.

Η ετήσια μείωση του όγκου των αποβλήτων συνολικά από την ανακύκλωση των οικιακών αλλά και άλλων ρευμάτων (ΟΤΚΖ, Λάστιχα, Λιπαντικά Έλαια, Συσσωρευτές), εκτιμάται σε 5,2 εκατ. κυβικά μέτρα.

 Επίσης, η εξοικονόμηση ενέργειας ανέρχεται σε 2.600.000 GJ, ενώ η μείωση των εκπομπών και ιδιαίτερα του CO2 (φαινόμενο του θερμοκηπίου) είναι της τάξης των 360.000 τόνων ανά έτος.

Επίσης, η εξοικονόμηση ενέργειας ανέρχεται σε 2.600.000 GJ, ενώ η μείωση των εκπομπών και ιδιαίτερα του CO2 (φαινόμενο του θερμοκηπίου) είναι της τάξης των 360.000 τόνων ανά έτος.

Τα οφέλη της ανακύκλωσης δεν είναι μόνο περιβαλλοντικά, αλλά και οικονομικά, τεχνικά και κοινωνικά. Ενδεικτικά σημειώνονται τα εξής:

Εξοικονόμηση χώρων ταφής απορριμμάτων

Εξοικονόμηση ενέργειας

Λιγότερο διοξείδιο του άνθρακα

Νέες θέσεις εργασίας

Με το Νόμο 2939/01 η πολιτική διαχείρισης των απορριμμάτων δεν αποτελεί μόνο αντικείμενο μιας τεχνικής διαδικασίας αλλά επιπλέον κοινωνικής και πολιτικής. Απαιτείται συνολική και ολοκληρωμένη αντιμετώπιση του προβλήματος. Απαιτούνται αλλαγές στις κοινωνικές συμπεριφορές και νοοτροπίες.

Η Τοπική Αυτοδιοίκηση στην οποία ανήκει η αρμοδιότητα της διαχείρισης των απορριμμάτων, οφείλει να προσαρμόσει την πολιτική της στις νέες μεθόδους διαχείρισης, να τηρήσει τις υποχρεώσεις που απορρέουν από την εφαρμογή της νέας νομοθεσίας για την εφαρμογή της εναλλακτικής διαχείρισης, να συνεργασθεί με τα εγκεκριμένα συστήματα και να αναλάβει ενεργό ρόλο στην ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του κοινού στις νέες συνθήκες.

Η κρίση είναι μια ευκαιρία για αλλαγή. Η δημιουργία μιας κοινωνίας όχι μόνο δικαιωμάτων αλλά και υποχρεώσεων δεν πρέπει να εκληφθεί ως ένας εξουσιαστικός καταναγκασμός αλλά ως μια μορφή ανθρώπινης χειραφέτησης από τις αναποτελεσματικές κρατικές δομές που έχουν αποτύχει σε μια σειρά από περιβαλλοντικές πολιτικές και αναζητούν σήμερα έναν νέο τρόπο λειτουργίας θέλοντας τον πολίτη συμμέτοχο στις αλλαγές. Η επιλογή για διαλογή στην πηγή κάνει τον πολίτη συμμέτοχο στην συμμαχία για καθαρές πόλεις και τον μετατρέπει σε πρωταγωνιστή μιας Πράσινης Κοινότητας. Το κόστος μη επίλυσης των περιβαλλοντικών προβλημάτων σήμερα γίνεται δυσβάσταχτο για τις μελλοντικές γενεές. Η δράση σήμερα γίνεται μια ευκαιρία για αύριο. Ενδεικτικά αναφέρω πως ένας τόνος ανακυκλωμένου χαρτιού σώζει 17 δένδρα. Για την δημιουργία νέου χαρτιού από ανακυκλωμένο χαρτί   καταναλώνεται 65% λιγότερο νερό, με 75% λιγότερη ρύπανση και 35% λιγότερη μόλυνση του νερού. Η δημιουργία νέων υλικών από ανακυκλωμένο ατσάλι καταναλώνει 74% λιγότερη ενέργεια. Η δημιουργία νέων υλικών από ανακυκλωμένο αλουμίνιο καταναλώνει 95% λιγότερη ενέργεια. Η ανακύκλωση χαρτιού, χαρτονιών, υαλικών και μετάλλων λιγοστεύει κατά 1870 κιλά το διοξείδιο του άνθρακα ετησίως. Η ανακύκλωση ενός τόνου χαρτιού ετησίως χαρίζει τρία κυβικά μέτρα γης, μειώνει κατά 4000 κιλοβατώρες την ηλεκτρική ενέργεια, σώζει 29000 λίτρα νερό και μειώνει κατά 30 κιλά την ατμοσφαιρική ρύπανση. Σε όλα αυτά δεν είναι λίγο να σημειώσουμε ότι δημιουργούνται θέσεις απασχόλησης καθώς η παραγωγή και η κατανάλωση από γραμμικές διαδικασίες αναδιοργανώνονται σε κυκλικές διαδικασίες κατ αναλογία των κύκλων των υλικών στη φύση. Η φύση δεν παράγει σκουπίδια αλλά εντάσσει κάθε άχρηστη ουσία σε ένα νέο κύκλο που είναι χρήσιμη πχ η αποικοδόμηση οργανικής ύλης από βακτήρια που γίνεται χρήσιμο λίπασμα για τα φυτά.

Τα κυριότερα περιβαλλοντικά προβλήματα που δημιουργούνται από την ανεξέλεγκτη διάθεση απορριμμάτων και αποβλήτων είναι :

.Κίνδυνος έκρηξης και πυρκαγιάς, όταν αποτίθενται εύφλεκτα υλικά ή υλικά που είναι δυνατόν με διάφορες  επιδράσεις και διεργασίες να δημιουργήσουν εκρηκτικά μίγματα.

.Ρύπανση επιφανειακών και υπόγειων νερών με τοξικές ουσίες, που από στερεά απόβλητα μεταφέρονται σε αυτά. Αυτό γίνεται με τα στραγγίσματα των αποβλήτων που βρίσκονται σε ημίρρευστη κατάσταση ή με εκπλύματα που δημιουργούνται από τα νερά της βροχής, όταν αυτά περνούν μέσα από τα απόβλητα. Το είδος αυτό της ρύπανσης είναι ιδιαίτερα επικίνδυνο μια και είναι δύσκολο να προβλεφθεί που και πότε θα εμφανισθεί.

.Μεταφορά τοξικών στερεών αποβλήτων από τον άνεμο με τη μορφή σκόνης σε επιφανειακά νερά, σε γειτονικές καλλιέργειες και στον αέρα κατοικημένων περιοχών. Η ένταση και οι επιπτώσεις της ρύπανσης αυτού του είδους είναι δύσκολο να εκτιμηθούν.

.Εκπομπή τοξικών και δύσοσμων αερίων, τα οποία σχηματίζονται με την επίδραση χημικών και βιολογικών παραγόντων.

Το Εθνικό Πάρκο Λιμνοθάλασσας Μεσολογγίου Αιτωλικού , Εκβολών Ευήνου και Αχελώου και Εχινάδων νήσων βρίθει ανεξέλεγκτων μικρών χώρων διάθεσης απορριμμάτων. Ο Φορέας Διαχείρισης στα πλαίσια των αρμοδιοτήτων του σχετικά με την διοίκηση και διαχείριση του Εθνικού Πάρκου ανέλαβε την εκπόνηση μελέτης σχετικά με τον Προσδιορισμό Χώρου Απόθεσης Αδρανών  υλικών όπως επίσης και μελέτη σχετικά με τον προσδιορισμό των χώρων ανεξέλεγκτης διάθεσης απορριμμάτων. Τα αποτελέσματα των μελετών έχουν κοινοποιηθεί στους δήμους του Εθνικού Πάρκου με αντίστοιχα στίγματα και φωτογραφίες για να επιληφθούν του ζητήματος με τις υπηρεσίες καθαριότητας που διαθέτουν, ενώ η μελέτη για τον προσδιορισμό χώρου απόθεσης αδρανών υλικών είναι προς διάθεση σε κάθε αρμόδια υπηρεσία που μπορεί να την αξιοποιήσει για την θεσμοθέτηση ενός τέτοιου χώρου. Το τμήμα εποπτείας, φύλαξης και εφαρμογών διαχείρισης του Φορέα Διαχείρισης Λιμνοθάλασσας Μεσολογγίου καθημερινά περιπολεί και εποπτεύει το Εθνικό Πάρκο έτσι ώστε σε συνεργασία με υπηρεσίες και αρχές να συμβάλλει στην μείωση της ανεξέλεγκτης διάθεσης απορριμμάτων η οποία υποβαθμίζει τις περιοχές Ramsar και Νατουρα όσο και τις προστατευόμενες περιοχές του Εθνικού Πάρκου και ιδίως της περιοχές φύσης και απολύτου προστασίας. Η καταστροφή ενδιαιτημάτων ορνιθοπανίδας καθώς και η αλλοίωση οικοτοπων προτεραιότητας, αντιβαίνει τις ευρωπαϊκές οδηγίες για την διατήρηση των οικοτοπων και της άγριας ζωής 92/43 και την οδηγία για την ορνιθοπανίδα 79/409.

Ο Περιφερειακός Σχεδιασμός Διαχείρισης Απορριμμάτων κατάφερε να οργανώσει και να λειτουργήσει τέσσερις ΧΥΤΑ στο νομό Αιτωλοακαρνανίας, στους πρώην δήμους Παλαιρου, Ναυπάκτου, Μεσολογγίου και Στρατου ,καλύπτοντας ολόκληρο τον πληθυσμό του νομού. Η μετατροπή τον ΧΥΤΑ σε ΧΥΤΥ προϋποθέτει την λειτουργία της ανακύκλωσης τόσο με την διαλογή στην πηγή από τους πολίτες όσο και με την αξιόπιστη και αποτελεσματική συλλογή και μεταφορά των ανακυκλώσιμων υλικών στις διαπιστευμένες εταιρείες ανακύκλωσης. Ενδεικτικά αναφέρω πως στον ΧΥΤΑ Μεσολογγίου μεταφέρονται μηνιαίως 1210 τόνοι απορριμμάτων και συγκεκριμένα από τον πρώην δήμο Αιτωλικού 233 τόνοι , πρώην δήμο Οινιαδων 167 τόνοι , πρωην δήμο Χαλκειας 90 τόνοι και δήμο Μεσολογγίου 719 τόνοι. Αυτός ο όγκος απορριμμάτων παράγεται από συνολικό πληθυσμό 38 χιλιάδων κατοίκων.

Σχεδιάζεται σήμερα χωρίς να είναι διασφαλισμένο ότι θα κατασκευασθεί Κέντρο Διαλογής Ανακυκλώσιμων Υλικών στον Χυτα του Δήμου Στράτου ως ολοκληρωμένη εγκατάσταση διαχείρισης αποβλήτων με τέσσερις μονάδες επεξεργασίας. Η πρώτη θα επεξεργάζεται τα ανακυκλώσιμα υλικά των μπλε κάδων , η δεύτερη θα κάνει μηχανική διαλογή στα υλικά των κοινών κάδων, τα υπολείμματα τροφών θα οδηγούνται στην τρίτη μονάδα για κομποστοποίηση ενώ στην τέταρτη μονάδα θα γίνεται παραγωγή ενέργειας από την καύση του βιοαερίου. Ας ελπίσουμε ότι η δημιουργία μιας τέτοιας υποδομής θα ανακινήσει το ενδιαφέρον των πολιτών για ένα νέο τρόπο ζωής περισσότερο οικολογικό και πιο ενεργό στην συμβολή επίλυσης των περιβαλλοντικών προβλημάτων. Ως τότε βέβαια θα πρέπει να έχει εξασφαλισθεί η ομαλή λειτουργία των Φορέων Διαχείρισης Απορριμμάτων που ως αναγκαστικοί σύνδεσμοι δήμων(προ Καλλικράτη) αντιμετωπίζουν προβλήματα βιωσιμότητας, καθώς η καθαριότητα έχει κόστος και ο σεβασμός στο περιβάλλον δεν έχει πάντα έμπρακτους υποστηρικτές.